THC, CBD en gezondheidseffecten van wiet en hasj, recente inzichten


Naar aanleiding van de aanbevelingen van de commissie Garretsen is op verzoek van het ministerie van VWS het Trimbos Instituut een literatuuronderzoek uitgevoerd naar de meest recente bevindingen op het gebied van de gezondheidseffecten van cannabis. Gevraagd is om vooral te kijken naar de effecten in relatie tot de actieve verbindingen THC/9 delta tetrahydrocannabinol en CBD/cannabidool.


Een aandachtspunt daarbij zijn specifieke risicogroepen, met name gebruikers die al op jonge leeftijd beginnen met het regelmatig gebruik van cannabis; Er is echter geen analyse gedaan van mogelijke “best practices” waarbij aan mensen die problemen hebben met het gebruik van wiet aangeraden wordt om over te stappen van wiet naar hasj.


In de discussie over de schadelijke effecten van cannabis speelt het gestegen gehalte aan THC een belangrijke rol, want dat wordt door sommigen gezien als oorzaak van de gestegen hulpvraag voor cannabisproblemen in de verslavingszorg; Wat mogelijk door toename van het THC-gehalte gepaard is gegaan met een afname van CBD. De afname van de verhouding CBD/THC in nederwiet (in het buitenland “skunk”) is vooral een gevolg van de toename van het gehalte aan THC; het gehalte CBD is in nederwiet altijd erg laag geweest.
Er wordt recentelijk vaak aandacht besteed aan een mogelijk positieve werking van CBD, zoals het tegengaan van negatieve effecten van cannabis, in casu THC. De vraag of CBD een beschermende werking heeft op eventueel schadelijke effecten van THC in (sommige) cannabisgebruikers is alleen relevant wanneer gebruikers ook voldoende CBD binnenkrijgen. Met andere woorden is er wel cannabis op de (Nederlandse) markt die zowel THC als CBD bevat? Uit resultaten van de THC-monitor van het Trimbos-instituut blijkt dat in Nederland alleen in geïmporteerde hasj een substantiële hoeveelheid CBD voorkomt. Gebruikers worden dus alleen aan CBD blootgesteld wanneer zij deze uit het buitenland geïmporteerde cannabisvariant gebruiken. Nederwiet en ook de uit het buitenland geïmporteerde wiet bevatten vrijwel zeker onvoldoende CBD om enig effect te kunnen sorteren.


Kwalitatief onderzoek suggereert dat hasjgebruikers een wat “gematigder” groep vormen dan wietgebruikers. Of dit daadwerkelijk zo is, is relevant om te kunnen vaststellen of er een verband is tussen eventueel optredende stoornissen en het type cannabis dat wordt gebruikt. Dat geldt ook voor de vraag of mensen die in zeker opzicht kwetsbaar zijn en een aanleg hebben voor psychische problemen wellicht bewust of onbewust een bepaalde variant gebruiken. De huidige schattingen van het aantal cannabisgebruikers dat wiet of hasj gebruikt zijn zeer grof. Uit de gegevens, voor zover die beschikbaar zijn, kan niet worden afgeleid in hoeverre hasjgebruikers verschillen van degenen die overwegend wiet gebruiken.


Jongeren zijn extra kwetsbaar voor de schadelijke effecten van cannabis (THC) en mede daarom is informatie hierover relevant. In verschillende artikelen en reviews wordt aannemelijk gemaakt dat de adolescentie een kwetsbare fase is waarin THC kan interfereren met de ontwikkeling van het brein, met langdurige gevolgen. Er zijn echter (nog) geen gegevens over het percentage hasj- of wietgebruikers onder jongeren beneden de 18 jaar.


Al sinds de ontdekking van CBD wordt onderzoek gedaan naar de effecten en het werkingsmechanisme van deze stof voor medicinale toepassingen. In dit rapport wordt in een apart hoofdstuk aandacht besteed aan medicinale cannabis. Met de ontdekking van het lichaamseigen cannabinoïdensysteem en de verdere ontrafeling ervan begint men de werking van THC en CBD en de manier waarop CBD sommige effecten van THC tegengaat steeds beter te begrijpen. De effecten van CBD en THC, en ook de interactie tussen beide stoffen, worden bewerkstelligd via het endogene cannabinoïdensysteem. Uit de voorhanden zijnde literatuur over de toxiciteit van CBD kan geconcludeerd worden dat deze stof nog minder toxisch is dan THC. Het is echter belangrijk dat men zich realiseert dat de afwezigheid van effecten van CBD in de mens werd beschreven in onderzoek dat niet op de eerste plaats tot doel had de bijwerkingen of de schadelijke effecten van CBD te onderzoeken. In de betreffende onderzoeken werden vooral de mogelijk therapeutische effecten van CBD bestudeerd. Door gebrek aan relevante wetenschappelijke gegevens is het momenteel onmogelijk een uitspraak te doen over eventuele verschillen in toxiciteit tussen hasj en wiet; het is niet te voorspellen boven welke THC- concentratie cannabis (extra) schadelijk is. Dat hangt ook sterk af van de hoeveelheid die een gebruiker binnenkrijgt.


Cannabis kan, zeker in vergelijking met veel andere psychoactieve middelen, beschouwd worden als een relatief veilige drug. Veel gebruikers zullen nooit geconfronteerd worden met ernstige of blijvende gezondheidsschade. Toch zijn er, in sterkte variërende, aanwijzingen dat het gebruik ervan in sommige gebruikers kan leiden tot ongewenste psychische bijwerkingen zoals cognitieve stoornissen, angstaanvallen en paranoia en een verhoogd risico op het ontwikkelen van een chronische psychose, en verslaving. Vooral (sommige) jongeren lijken extra risico te lopen. Uit meerdere onderzoeken blijkt dat de leeftijd waarop wordt begonnen met cannabisgebruik belangrijk is. Deze studies suggereren dat hoe jonger men begint, des te hoger het risico op (blijvende) nadelige effecten, maar dit onderwerp verdient zeker meer aandacht in onderzoek.


Ondanks alle publiciteit zijn er opmerkelijk weinig onderzoeken waarin een relatie is onderzocht tussen een eventueel schadelijk effect van THC (hoge dosis THC) en een mogelijk beschermende werking van CBD (zoals voorkomt in geïmporteerde hasj). De meeste informatie is afkomstig uit een klein aantal laboratoriumstudies van Engelse onderzoekers. Het is niet duidelijk in hoeverre de gevonden resultaten, die een beschermende werking van CBD suggereren, ook gelden voor de Nederlandse situatie. De nederwiet heeft hier al veel langer een hoog THC-gehalte en de in Nederland voorhanden zijnde geïmporteerde hasj heeft gemiddeld een hoger gehalte aan CBD, maar ook meer THC (zie § 1.4). Op basis van de beschikbare literatuur kan (nog) geen uitspraak gedaan worden over de schadelijkheid van wiet met een THC-gehalte van meer dan 15% ten opzichte van hasj met een even hoog THC-gehalte en een relatief hoge concentratie CBD.


Afgezien van een biologische verklaring (schadelijke effecten van THC op het ontwikkelend brein) kunnen ook sociale mechanismen de relatie tussen vroeg starten met cannabisgebruik en latere negatieve psychische en sociaal-maatschappelijke uitkomsten verklaren. Voor een “preventieboodschap” is het belangrijk te weten welke mechanismen een rol spelen. Onderzoeken naar de effecten van CBD laten zien dat CBD negatieve effecten van THC tegen kan gaan, al zijn de resultaten niet altijd consistent en blijft de vraag hoe de resultaten van laboratoriumonderzoek, met veelal hoge doseringen CBD en een hoge CBD/THC-ratio, te vertalen zijn naar de soorten cannabis die in de praktijk worden gebruikt. Anderzijds blijkt dat er weinig tot geen negatieve effecten van CBD gevonden zijn en dat daar waar CBD een effect heeft dat meestal in positieve richting is. De aanwijzingen voor een gunstig effect van CBD verdienen daarom nader onderzoek waarbij preciezer wordt gekeken naar de verhoudingen en doseringen CBD en THC en naar aansluiting bij de dagelijkse praktijk van de cannabisgebruiker. Onderzoek zal zich ook dienen te richten op de vraag wie het meest “kwetsbaar” zijn voor de effecten van cannabis.


Uit deze literatuurstudie blijkt dat er over veel zaken die betrekking hebben op gezondheidseffecten door cannabis met een hoog THC-gehalte, de kwetsbaarheid van bepaalde mensen (in het bijzonder jongeren) voor cannabis gerelateerde problemen en de mogelijke bescherming van CBD in hasj, niet heel veel bekend is. Voorkomen van gebruik door jongeren en preventie van risicovol gedrag dienen voorlopig de hoogste prioriteit te hebben. Jongeren tot 18 jaar moet afgeraden worden om cannabis te gebruiken. Door het doen van gericht onderzoek krijgen we over THC en CBD mogelijk binnen nu en afzienbare tijd meer informatie. Gezien het bovenstaande lijkt het op dit moment prematuur via beleidsmaatregelen een minimumgrens op te leggen voor de hoeveelheid CBD die in hasj (of wiet) zou moeten voorkomen. Op dit moment lijkt voor wat betreft het voorkomen van gezondheidsschade objectieve voorlichting met daarbij speciaal aandacht aan risicogroepen het meest haalbare.

Reflectie – zeer uitgebreide literatuur-review, waarbij door de referenties vanuit de verslavingszorg en de gerichtheid op risico’s voor de volksgezondheid dit ten koste gaat aan de zeggingskracht van informatie die voor voorlichting en preventie toegepast zou kunnen worden voor een grotere groep cannabisconsumenten die niet onder een risicogroep vallen. De betekenis die CBD heeft voor de beeldvorming en voorlichting over cannabis geeft betreft risico’s die vanuit een verslavingszorgoptiek worden aangegeven een intrinsieke compensatie.

Trimbos Instituut, 2012 https://www.trimbos.nl/producten-en-diensten/webwinkel/product/?prod=af1128